Diakonia Wspólnoty Lokalnej


Ks. Franciszek Blachnicki uznał, iż właściwym celem Ruchu Światło-Życie jest służba wspólnocie lokalnej, czyli parafii. Służba ta ma zmierzać, w myśl Soboru Watykańskiego II, do budowania prawdziwej wspólnoty, w języku teologicznym mówi się urzeczywistniania Kościoła jako wspólnoty. Ponieważ trudno jest (przynajmniej z psychologicznego punktu widzenia) mówić o wielkich społecznościach parafialnych jako wspólnotach, trzeba posłużyć się innym, często dziś stosowanym terminem wspólnota wspólnot. W ramach wielkich społeczności parafialnych powstają małe komórki, żywe wspólnoty mniejszych grup. Są one następnie integrowane w całość parafii, tak by stanowiły jeden współpracujący, harmonijny, współbrzmiący organizm.

I. Model budowania parafii-wspólnoty wspólnot według myśli ks. Franciszka Blachnickiego:

Model zaprezentowany przez ks. Franciszka Blachnickiego powstaje jako odpowiedź na krytykę parafii tradycyjnej (potrydenckiej). Działanie parafii według modelu tradycyjnego charakteryzuje centralizm. W centrum znajduje się podmiot duszpasterstwa – pasterz (proboszcz). Ma ewentualnie wokół siebie podmioty pomocnicze (księży współpracowników). Krąg wiernych stanowi przedmiot oddziaływań proboszcza – przedmiot duszpasterstwa (owczarnia). Wierni ograniczają się przede wszystkim do słuchania i wykonywania religijnych praktyk (element bierny, przedmiot oddziaływań proboszcza – zredukowana osobista odpowiedzialność za Kościół). Relacje międzyosobowe w parafii można opisać określeniami: ja i oni (ja i reszta wiernych), my i on (wierni i duszpasterz). Brak jest więc relacji określanej słowem My – Kościół, jedna wspólnota ochrzczonych, współodpowiedzialnych.

Podstawowe założenia i etapy budowania parafii-wspólnoty wspólnot:

  • Wychowanie do świadomości: my jesteśmy Kościołem, ja jestem Kościołem (przezwyciężanie częstej wśród katolików fałszywej świadomości ja i oni, my i on, wierni i pasterz). Każdy jest podmiotem Kościoła, każdy jest podmiotem duszpasterstwa i apostolstwa. Na tym etapie formacji chodzi więc o kształtowanie właściwych relacji międzyosobowych w Kościele. Oczywiście, owa relacja ma być zawsze przeżywana w odniesieniu do Chrystusa ze świadomością, iż buduje ją sam Duch Święty. Do tego celu zmierza wieloletnia formacja Ruchu Światło-Życie jako proces stopniowy, organiczny, krok po kroku. Odkrycie najpierw własnego ja, potem przeżycie relacji międzyosobowej ja – ty, następnie odkrycie my – My – Kościół. Ten proces wychowawczy nie odbywa się na płaszczyźnie czysto ludzkiej – horyzontalnej, lecz nieustannie widziany jest w aspekcie wertykalnym. Najpierw moja własna osobowość widziana w świetle Ewangelii. Moja relacja osobowa do Chrystusa w Duchu Świętym. Odkrywanie wspólnoty Kościoła budowanej przez Chrystusa w Duchu Świętym.
  • Tworzenie małych wspólnot (podstawowych) – w nich powstają relacje międzyosobowe. W nich uczestnicy nie tylko bliżej poznają się, a więc nawiązują międzyludzkie więzi, przyjaźnie, nie tylko mają okazję wymienić poglądy, ale wspólnie podjąć apostolskie zadania. Więcej: dzielą się Słowem Bożym i razem modlą, poznają wiarę. Budują zatem wspólnotę uczniów Chrystusa. Mała grupa pozwala łatwiej doświadczyć i odkryć Kościół jako żywą wspólnotę; zidentyfikować się z Kościołem, tzn. odkryć swe miejsce i rolę w Kościele. W tej dziedzinie Ruch Światło-Życie ma duże, wieloletnie doświadczenia i osiągnięcia.
  • Przeżycie wspólnoty w znaku eucharystycznym. Fundamentalnym miejscem budowania wspólnoty jest liturgia, zwłaszcza eucharystyczna. Tu człowiek wchodzi w najgłębsze relacje z Bogiem i braćmi. Charakterystycznym rysem duchowości Ruchu Światło-Życie jest koncentracja wokół liturgii. W dziele odnowy liturgii według Vaticanum II Ruch uczynił bardzo wiele. Nauczył swych członków przeżywania głębi liturgii.

Tworzenie mniejszych wspólnot to etap pierwszy – nazwać go można etapem dzielenia na mniejsze zespoły w celu ułatwienia formacji ku odpowiedzialności za Kościół. Drugim etapem jest integrowanie mniejszych wspólnot w parafii, by stanowiły jeden organizm współdziałający, współpracujący. Tu szczególnie zaznacza się rola pasterza jako tego, który gromadzi owczarnię. Na pierwszym etapie chodzi bardziej o wychowanie do świadomości wspólnoty Kościoła (pierwszy człon nazwy). Na drugim akcent przesuwa się ku praktycznej realizacji wspólnoty wspólnot – budowaniu rodzaju organicznej sieci, wzajemnych powiązań pomiędzy mniejszymi grupami. Trzeba zatem zaprezentować komponenty modelu parafii-wspólnoty wspólnot. W parafii wspólnotowej można wyróżnić kilka kręgów. Idąc niejako od zewnątrz, od najszerszego kręgu:

  • Krąg chrześcijan dechrystianizujących się. Dusze martwe, ochrzczeni, lecz już nie praktykujący. Stanowią dla parafii krąg misyjny, wymagają oddziaływań ewangelizacyjnych. Ruch Światło- Życie wypracował bardzo konkretne plany, ma więc narzędzie dotarcia z Ewangelią do tego kręgu osób.
  • Krąg wiernych praktykujących. Są w Kościele na zasadzie relacji ja – oni. Dla nich Kościół (parafia) to punkt usług religijnych. Wymagają oni dalszych oddziaływań ewangelizacyjnych i wychowania do poczucia odpowiedzialności za Kościół.
  • Krąg formacyjny – katechumenalny (deuterokatechumenalny). Małe grupy formacyjne. Ich celem jest kształtowanie wiary, ale też postaw eklezjalnych. Takie kształtowanie, by świadomie żyli Słowem Bożym, liturgią, modlitwą osobistą, chrześcijańską miłością i świadectwem. Krąg małych grup stanowi uzupełnienie tradycyjnej formacji religijnej. W kontekście naszych rozważań szczególnie ważne: tu dokonuje się proces dojrzewania eklezjalnej świadomości ku postawie my. Małe grupy stają się żywymi komórkami, które pomagają w identyfikacji z Kościołem, wprowadzają w konkretną odpowiedzialność za Kościół. Na tym poziomie rozpoczyna się oddziaływanie w kierunku budowania parafii-wspólnoty.
  • Grupy zaangażowane apostolsko – diakonijne (wyrastają z grup deuterokatechumenalnych). Przejmują odpowiedzialność apostolską za jakieś środowisko względnie zadanie na terenie parafii. Ks. Blachnicki wymienia kilkanaście tego rodzaju zespołów diakonijnych:- Zespoły wewnątrz wspólnoty lokalnej (diakonia ad intra), np. diakonia ewangelizacji, deuterokatechumenatu, liturgii, modlitwy, słowa, wspólnoty rodzinnej, środków przekazu;
    – Zespoły diakonii ad extra, np. łączności z dekanatem, diecezją, zajmujące się sprawą misji, ekumenizmu, sprawami społeczności świeckiej, całej ludzkości, itd. Podział diakonii według klucza ad intra i ad extra nie zawsze da się przeprowadzić w sposób adekwatny, np. diakonia ewangelizacji jest posługą zarówno dla ciągłej samoewangelizacji Kościoła, jak i wyjścia ku światu.

    Niekiedy przedstawia się inny podział diakonii:

    – Wspólnoty apostolskie specjalistyczne, np. liturgii, modlitwy, środków przekazu;
    – Wspólnoty apostolskie środowiskowe, np. młodzieży, rodzin, studenckie, nauczycieli. (Podział odpowiada wyodrębnianym często duszpasterstwom środowiskowym i specjalistycznym).

  • Duszpasterska Rada Parafialna – wchodzą doń obok najbliższych współpracowników proboszcza przedstawiciele poszczególnych diakonii.
  • Najbliżsi współpracownicy proboszcza – księża współpracownicy, siostry zakonne, stała diakonia wspólnoty lokalnej (wspólnota osób konsekrowanych, w Ruchu jest to Wspólnota Niepokalanej Matki Kościoła).

II. Funkcjonowanie parafii-wspólnoty wspólnot:

Podstawowe zasady budowy wspólnoty wspólnot w aspekcie wewnętrznym (duchowym):

  • Przejście od modelu informacji i organizacji do modelu świadectwa i partycypacji. Partycypacja – uczestnictwo w życiu Bożym, w Duchu Świętym pozwala na odkrycie świadomości, która wyraża się w mówieniu, myśleniu i w odczuwaniu w kategoriach „my”. Partycypacja we wspólnocie Kościoła zakłada podmiotowość wszystkich wierzących, tzn. udział w życiu Kościoła w sposób twórczy, świadomy, wolny i odpowiedzialny. W małych grupach dokonuje się nieustannie proces pogłębiania podmiotowości wszystkich wiernych.
  • Osoby należące do jakiejkolwiek diakonii (także duszpasterze i członkowie Rady Parafialnej) przynależą do jakiejś macierzystej grupy mającej charakter wspólnoty (małej wspólnoty podstawowej). Każda z nich prowadzi permanentną formację, poprzez którą jej członkowie kształtują swe osobiste życie religijne i przygotowują się do apostolstwa. Mają w niej rosnąć międzyosobowe relacje, które zasadzają się nie tylko na więzach ludzkich, ale nadprzyrodzonych, budowanych przez: modlitwę, dzielenie Słowem Bożym, wzajemne świadectwo, wspólne podejmowanie apostolskich inicjatyw (dyskusja nad zadaniami, wspólne ustalanie decyzji i kierunków działań).
  • Formowanie wśród wszystkich uczestników małych wspólnot postaw diakonijnych w stosunku do całości (większej wspólnoty). Każda mała grupa jest formowana ewangelizacyjnie – wspólnota nie może pozostać zamknięta w sobie, lecz ma być otwarta na potrzeby Kościoła i świata.

Podstawowe zasady budowy wspólnoty wspólnot w aspekcie zewnętrznym (organizacyjnym):

Krąg deuterokatechumenalny, krąg diakonijny, krąg Rady Apostolskiej, najbliżsi współpracownicy proboszcza działają na zasadzie małych grup (małych wspólnot).

Każda z małych grup ma swą strukturę, w której trzeba podkreślać nie tyle aspekt organizacyjny (instytucjonalny), ile animację i odpowiedzialność. Na cele małej wspólnoty stoi kierujący nią animator odpowiadający za funkcjonowanie grupy, szczególnie zaś za jej permanentną formację. Jego rola zasadza się nie tyle na przewodzeniu, ile na inspirowaniu (animowaniu) działań.

Animatorzy grup niższego kręgu wchodzą jako przedstawiciele do wspólnot wyższych kręgów. Np. animatorzy małych grup z kręgu deuterokatechumenalnego wchodzą jako przedstawiciele do Duszpasterskiej Rady Parafialnej. Budowanie łączności (jedności, wspólnoty wspólnot) następuje zatem na poziomie duchowym (świadomość i nastawienie diakonijne) oraz na poziomie czynu (animatorzy ze wspólnot niższych kręgów wchodzą do kręgów wyższych: w ten sposób następuje przepływ informacji, inicjatyw z dołu ku górze; tym samym sposobem następuje przepływ z góry ku szerszym kręgom). Parafia-wspólnota wspólnot posiada większą dynamikę misyjną. Małe grupy podstawowe mają większą zdolność przenikania w dechrystianizujące się środowisko – ewangelizowania środowiska oraz wchłaniania osób z tego środowiska celem ich formacji (włączenie w deuterokatechumenat). Docierają tam, gdzie nie dociera już tradycyjna działalność parafii opartej na schemacie centralistycznym bądź akcyjnym. W całej drodze ku budowaniu parafii-wspólnoty wspólnot nie chodzi o tworzenie parafii oazowej. Ruch wypracował przez lata pewne środki służące odnowie każdej parafii i jej dynamizacji. Pokazał m.in. jak skutecznie ewangelizować, jak tworzyć grupy permanentnej formacji chrześcijańskiej, w jaki sposób i według jakiego klucza tworzyć diakonie odpowiadające na konkretne potrzeby lokalne. Posługując się tymi środkami i generalnymi wskazaniami można wykorzystywać rozmaite charyzmaty ruchów, stowarzyszeń i innych grup rozwijających się we współczesnym Kościele w celi budowania organicznej wspólnoty wspólnot.

Opracowanie: Ks. Maciej Ostrowski